De kunst van vragen (niet) stellen

Met een ietwat schuin hoofd en een indringende blik laat hij een zorgvuldig getimede pauze vallen. De bewegingen zijn duidelijk geoefend.

Als je veel mensen traint en coacht, ga je op een bepaald moment patronen en verhalen herkennen. Je neemt afstand en vanuit die ruimte zie je vaak scherper wat er speelt. Zeker als je trainer of coach bent.

Na die zorgvuldig getimede pauze voel ik hem al aankomen… Ja hoor. Daar is-ie. De rake vraag. Bam. Recht naar de kern.

Enigszins zelfvoldaan volgt opnieuw een indringende blik en een weloverwogen stilte. Om de vraag te laten marineren. Hij moet natuurlijk wel écht binnenkomen.

Bij militaire operaties is situational awareness altijd de sleutel tot succes. Steeds vaker zie ik in de wereld van persoonlijke ontwikkeling dat juist daar nogal eens iets ontbreekt.

Vanuit een verkrampte identiteit als coach of trainer blijven we hangen in onze rol. Zonder werkelijk bewustzijn worden er vragen gesteld.

Je kunt iemand niet verantwoordelijk houden voor het niveau van bewustzijn dat hij of zij heeft. Dus ik probeer er niet te hard in te gaan. Maar eerlijk: het zou prettiger zijn als we ons bewuster worden van de impact van onze vragen.

Alles draait om set en setting.

Vanuit welke intentie en mindset stel je je vraag? Is de omgeving veilig genoeg? Kan iemand de vraag dragen? Kun jij het eerlijke antwoord dragen? En als de vraag iets diepers raakt: heb jij de capaciteit om dat proces te begeleiden en te integreren? En heeft de ander die capaciteit?

Een greep uit de vragen die ik de afgelopen jaren kreeg:

Went het als je regelmatig dode mensen ziet? Wat is je grootste trauma? En misschien wel de simpelste, maar meest indringende: hoe gaat het nu écht met je?

Een disclaimer: door mijn verleden heb ik een ietwat verstoorde relatie met mijn grenzen. En inmiddels moet ik erkennen dat ik eigenlijk een behoorlijk gevoelig mens ben. Door mijn proces sta ik open — en niet zo’n beetje ook. Soms zó open dat ik er zelf gek van word. Maar dat terzijde.

Sommige vragen komen keihard binnen.

Terwijl de vragensteller na een spontaan gesprekje weer doorgaat met de waan van de dag, zet de vraag bij mij iets in gang: beelden, geluiden, geuren. Niet altijd. Niet meteen. Maar steeds vaker. Je kunt de militair wel uit de oorlog halen, maar de oorlog uit de militair halen is een ander verhaal.

Bij deze een vriendelijke uitnodiging.

Voordat je die mooie vraag stelt: haal even adem. En stel jezelf eerst de vraag waarom je die vraag wilt stellen.

Uit nieuwsgierigheid? Prachtig. Maar creëer eerst wat ruimte tussen stimulus en respons, voordat je jezelf beloont met een shot dopamine — mogelijk ten koste van de ander.

Om iemands perspectief te veranderen? Mooi streven. Maar hoe zuiver is jouw perspectief eigenlijk? Het kan zomaar zijn dat wat jij ziet vooral een projectie is van je eigen binnenwereld.

Om te helpen? Schitterend. Echt. Maar wil de ander wel geholpen worden door jou? En help je iemand werkelijk, of maak je de ander afhankelijk(er)? Misschien voed je ongemerkt je eigen identiteit als coach of trainer en vul je daarmee je eigen onzekerheid. Opnieuw ten koste van de ander.

Niets menselijks is mij vreemd. Je moest eens weten hoe vaak mijn ego met mij aan de haal ging door quasi-intelligente, confronterende vragen te stellen. Mea culpa.

Wat kun je dan wél doen?

Als het ongemak van de stilte te groot wordt en je de behoefte om een vraag te stellen voelt opkomen:

Spreek die behoefte uit.

Vraag eerst of het oké is om door te vragen.

Neem kleine, zorgvuldige stapjes.

Check bij jezelf in: wat gebeurt er in je lijf? Haal weer even adem.

Misschien kun je de stilte het werk laten doen.

Dan hoef je niet altijd iets te vragen om een antwoord te krijgen. Als iemand de behoefte voelt om iets te delen, gebeurt dat wel.

Je kunt ook zelf iets delen. Dat kan de ander uitnodigen om hetzelfde te doen. Dan stap je van je voetstuk als trainer of coach en ontstaat er gewoon een gesprek — van mens tot mens.

Houd het integer. Naar jezelf en naar de ander.

Ik hou van mooie vragen. Van diepe gesprekken. Van oprechte interesse in elkaar. Maar misschien met een beetje meer bewustzijn. Een beetje meer zorg. En een beetje meer zachtheid.

Voor dit zachtgekookte special forces-eitje.

Maak er een bewust weekend van. Met mooie, integere vragen.

Sander